Không khí lạnh: tin đợt lạnh mới nhất và kiến thức cần biết
Không khí lạnh là khối không khí lạnh và khô hình thành trên vùng lục địa phía bắc (Siberia, Mông Cổ, bắc Trung Quốc) rồi tràn xuống phía nam, làm nhiệt độ ở Việt Nam giảm rõ rệt. Mùa không khí lạnh ở miền Bắc thường kéo dài từ khoảng tháng 10 đến tháng 4 năm sau. Mỗi đợt lạnh có thể làm nhiệt độ giảm 5–10°C chỉ trong 1–2 ngày, gây rét, gió mạnh trên biển và mưa lớn ở Trung Bộ.
Không khí lạnh hình thành và di chuyển như thế nào?
Mùa đông, lục địa châu Á mất nhiệt rất nhanh. Không khí trên vùng Siberia, Mông Cổ trở nên rất lạnh và nặng, tạo thành một vùng áp cao lạnh rộng lớn.
Khi áp cao này mạnh lên, khối không khí lạnh bị đẩy xuống phía nam, đi qua Trung Quốc rồi vào Việt Nam qua vùng núi Đông Bắc. Ranh giới giữa khối không khí lạnh và khối không khí ấm gọi là front lạnh. Khi front đi qua, trời thường có mưa, gió chuyển hướng bắc hoặc đông bắc và nhiệt độ giảm nhanh.
Các thuật ngữ thường gặp trong tin không khí lạnh
| Thuật ngữ | Ý nghĩa |
|---|---|
| Không khí lạnh | Đợt không khí lạnh mới tràn xuống, làm nhiệt độ giảm |
| Không khí lạnh tăng cường | Một đợt bổ sung khi khối lạnh trước vẫn còn ảnh hưởng |
| Gió mùa đông bắc | Không khí lạnh mạnh, gây gió đông bắc rõ trên đất liền |
| Không khí lạnh lệch đông | Khối lạnh di chuyển lệch ra biển, ảnh hưởng mạnh ở Vịnh Bắc Bộ, ven biển và Trung Bộ hơn vùng núi phía tây |
| Rét đậm | Nhiệt độ trung bình ngày từ 13 đến 15°C |
| Rét hại | Nhiệt độ trung bình ngày từ 13°C trở xuống |
Mùa không khí lạnh ở miền Bắc diễn ra ra sao?
- Tháng 9–10: các đợt đầu mùa thường yếu, chủ yếu làm trời se lạnh về đêm và sáng. Đôi khi gây mưa lớn ở Trung Bộ.
- Tháng 11–12: các đợt mạnh dần, trời hanh khô, độ ẩm thấp.
- Tháng 12–2: cao điểm rét đậm, rét hại ở Bắc Bộ. Vùng núi cao như Sa Pa có thể có băng giá, sương muối.
- Tháng 2–4: không khí lạnh suy yếu, xen kẽ mưa phùn, nồm ẩm.
Không khí lạnh tác động đến các vùng như thế nào?
Bắc Bộ
Nhiệt độ giảm mạnh, gió đông bắc cấp 2–3, vùng ven biển cấp 3–4. Tại Hà Nội, các đợt lạnh mạnh giữa mùa đông có thể đưa nhiệt độ thấp nhất xuống dưới 10°C. Đầu mùa thường kèm hanh khô; cuối mùa dễ có mưa phùn, nồm.
Trung Bộ
Dãy Trường Sơn và các đèo chắn gió khiến không khí lạnh bị nâng lên khi gặp địa hình. Khi kết hợp gió đông, dải hội tụ hoặc hoàn lưu bão, các tỉnh từ Hà Tĩnh đến Quảng Ngãi có thể mưa rất lớn. Đây là nguyên nhân của nhiều đợt lũ lớn tháng 10–11 tại Huế, Đà Nẵng.
Tây Nguyên và Nam Bộ
Không khí lạnh đến được đây đã bị biến tính, chủ yếu làm sáng sớm se lạnh và gió mạnh hơn. Ở Đà Lạt, đêm có thể lạnh hơn rõ rệt.
Trên biển
Gió đông bắc mạnh cấp 6–7, giật cấp 8–9 trên Vịnh Bắc Bộ và Bắc Biển Đông, sóng cao 2–4 m. Tàu thuyền cần theo dõi bản tin trước khi ra khơi.
Cách đọc bản tin không khí lạnh
- Thời điểm ảnh hưởng: thường ghi theo vùng, ví dụ “đêm nay ảnh hưởng vùng núi phía Bắc, sáng mai các nơi khác ở Bắc Bộ”.
- Nhiệt độ thấp nhất: chú ý mức dưới 15°C ở đồng bằng và dưới 12°C ở vùng núi.
- Gió: cấp gió trên đất liền và trên biển.
- Mưa: đặc biệt quan trọng với Trung Bộ.
- Cấp độ rủi ro thiên tai: áp dụng với rét hại, gió mạnh trên biển.
Bản tin chính thức được phát bởi Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia. Bạn có thể theo dõi thêm xu hướng nhiệt độ trong dự báo 10 ngày tới tại Hà Nội.
Không khí lạnh mùa 2026–2027 có gì đáng chú ý?
Đầu tháng 10/2026, không khí lạnh đã ảnh hưởng tới miền Bắc và Trung Bộ. Khoảng ngày 5–6/10, nhiệt độ thấp nhất ở Bắc Bộ phổ biến 19–22°C, trong khi các tỉnh từ Hà Tĩnh đến Quảng Ngãi có mưa to cục bộ do không khí lạnh kết hợp địa hình.
Theo bản tin giữa tháng 10/2026, một đợt không khí lạnh lệch đông được dự báo ảnh hưởng khoảng 19–21/10, chủ yếu gây mưa ở Trung Bộ, ít làm thay đổi thời tiết miền Bắc. Đây là dự báo, cần theo dõi bản tin cập nhật.
Về cả mùa đông, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia nhận định El Niño đã ở mức rất mạnh. Không khí lạnh có khả năng hoạt động yếu hơn trung bình, rét đậm, rét hại đến muộn hơn và ít hơn. Tuy vậy, vẫn có thể xuất hiện các đợt lạnh mạnh ngắn ngày. Xem thêm dự báo thời tiết Tết Nguyên đán 2027.
Chuẩn bị gì khi có đợt không khí lạnh?
- Sức khỏe: giữ ấm cổ, ngực, bàn chân cho trẻ nhỏ và người già. Người có bệnh tim mạch, huyết áp cần chú ý khi trời chuyển lạnh đột ngột.
- Sưởi ấm an toàn: không đốt than trong phòng kín vì nguy cơ ngộ độc khí CO.
- Nông nghiệp: che chắn chuồng trại, không chăn thả gia súc khi rét hại; hoãn gieo cấy khi nhiệt độ dưới 15°C.
- Đi biển: tàu nhỏ không ra khơi khi có cảnh báo gió đông bắc mạnh.
- Miền Trung: theo dõi mưa lũ, sạt lở khi không khí lạnh kết hợp nhiễu động nhiệt đới hoặc bão.
Câu hỏi thường gặp
Không khí lạnh khác gió mùa đông bắc thế nào?
Gió mùa đông bắc thường dùng cho đợt không khí lạnh đủ mạnh để gây gió đông bắc rõ trên đất liền. Trong bản tin, hai cụm từ đều chỉ sự xâm nhập của khối không khí lạnh từ phía bắc.
Vì sao không khí lạnh lại gây mưa lớn ở miền Trung?
Khi không khí lạnh gặp dãy Trường Sơn và kết hợp với không khí ẩm từ biển, không khí bị đẩy lên cao, ngưng tụ thành mây và gây mưa lớn.
Rét đậm, rét hại được xác định thế nào?
Rét đậm khi nhiệt độ trung bình ngày từ 13 đến 15°C; rét hại khi từ 13°C trở xuống.
Năm El Niño có còn rét không?
Vẫn có. El Niño thường làm mùa đông ấm hơn và ít đợt rét hơn, nhưng không loại trừ đợt lạnh mạnh ngắn ngày.
Nguồn tham khảo: Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia; Báo Thanh Niên, Tiền Phong (tháng 10/2026).