Khí hậu Phú Thọ hình thành từ những yếu tố nào?
Phú Thọ là tỉnh trung du – miền núi nằm ở nơi giao nhau giữa Đông Bắc, Tây Bắc và đồng bằng sông Hồng, nơi sông Thao (sông Hồng), sông Lô và sông Đà hợp lưu quanh thành phố Việt Trì. Vị trí “ngã ba” này tạo nên khí hậu Phú Thọ mang tính chuyển tiếp: nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh, mùa hè nóng ẩm mưa nhiều, nhưng mùa đông thường bớt ẩm ướt hơn các tỉnh ven biển, còn mùa hè lại oi nóng không kém đồng bằng.
Địa hình thấp dần từ tây nam sang đông bắc chia tỉnh thành hai tiểu vùng khá rõ. Vùng núi phía tây và tây nam gồm Tân Sơn, Thanh Sơn, Yên Lập có nhiều đồi núi cao, rừng che phủ, mát hơn và mưa nhiều hơn; khu vực giáp núi của Vườn quốc gia Xuân Sơn (Tân Sơn) thường có sương mù và nhiệt độ thấp hơn trung tâm tỉnh. Vùng trung du và ven sông gồm Việt Trì, thị xã Phú Thọ, Lâm Thao, Phù Ninh, Tam Nông, Thanh Thuỷ, Thanh Ba, Hạ Hoà, Cẩm Khê, Đoan Hùng có đồi thấp xen ruộng, chịu nắng nóng mùa hè rõ hơn và dễ ngập úng cục bộ khi mưa lớn.
Gió mùa Đông Bắc vẫn ảnh hưởng mạnh vào mùa đông, mang theo rét và mưa phùn cuối mùa. Mùa hè, Phú Thọ đôi khi chịu tác động của gió Tây khô nóng vượt qua dãy núi phía tây, khiến những ngày nắng nóng gay gắt hơn. Vì nằm sâu trong đất liền, bão không vào trực tiếp nhưng hoàn lưu bão thường gây mưa rất to trên lưu vực ba con sông.
Thời tiết Phú Thọ từng mùa trong năm
Mùa xuân – mưa phùn và nồm (khoảng tháng 2 – tháng 4)
Mùa xuân ở Phú Thọ gắn liền với Giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10 tháng 3 âm lịch – thường rơi vào tháng 4 dương lịch. Đầu xuân trời âm u, mưa phùn lất phất, độ ẩm cao; khi gió chuyển hướng đông nam sau những đợt lạnh, hiện tượng nồm ẩm xuất hiện, sàn nhà, tường đổ mồ hôi. Cuối xuân trời ấm hẳn, xen kẽ ngày nắng và những trận dông đầu mùa.
Mùa hè – nóng, mưa rào (khoảng tháng 5 – tháng 8)
Mùa hè nóng ẩm, có những đợt nắng nóng gay gắt, đặc biệt ở Việt Trì, Lâm Thao, Phù Ninh nơi bê tông hoá nhiều. Mưa chủ yếu dạng rào và dông, thường vào chiều tối, kèm sấm sét và gió giật. Cao điểm mùa mưa rơi vào giữa và cuối hè, khi rãnh áp thấp, dải hội tụ nhiệt đới hoặc hoàn lưu bão gây mưa lớn diện rộng.
Mùa thu – trong xanh, dễ chịu (khoảng tháng 9 – tháng 11)
Tháng 9 vẫn còn những đợt mưa lớn và có thể có lũ trên sông. Từ tháng 10, những đợt không khí lạnh đầu mùa xuất hiện, trời hanh, nắng nhẹ, sáng sớm có sương mỏng trên các đồi chè. Đây là thời gian đẹp để thu hoạch bưởi Đoan Hùng và đi lại khắp tỉnh.
Mùa đông – rét khô xen rét ẩm (khoảng tháng 12 – tháng 1)
Mùa đông lạnh, nửa đầu thường hanh khô, nửa sau ẩm hơn với mưa phùn. Trong các đợt rét đậm, rét hại, vùng núi Tân Sơn, Thanh Sơn, Yên Lập lạnh sâu hơn hẳn và có thể xuất hiện sương muối cục bộ ở thung lũng kín gió. Vùng ven sông có sương mù dày vào sáng sớm.
Thiên tai thường gặp và cách chủ động phòng tránh ở Phú Thọ
Lũ sông và ngập úng: ba con sông lớn hội tụ khiến vùng ven sông Thao, sông Lô, sông Đà (Hạ Hoà, Cẩm Khê, Tam Nông, Thanh Thuỷ, Lâm Thao, Đoan Hùng, Việt Trì) có nguy cơ ngập khi mưa lớn kéo dài trên thượng nguồn – kể cả khi tại chỗ mưa không nhiều. Theo dõi tin lũ và lịch xả của các hồ thuỷ điện thượng nguồn là việc cần thiết trong mùa mưa.
Lũ quét, sạt lở: tập trung ở các huyện miền núi Tân Sơn, Thanh Sơn, Yên Lập và một phần Hạ Hoà, nơi có nhiều suối dốc và đường đồi.
Dông, sét, lốc: rất phổ biến vào mùa hè; người làm đồng, chăn thả ngoài trời cần tránh trú dưới cây cao đơn độc khi có dông.
Nắng nóng: những đợt nắng nóng kéo dài gây mệt mỏi, tăng nhu cầu điện và ảnh hưởng tới sức khoẻ người lao động ngoài trời.
Rét đậm, rét hại: ảnh hưởng tới mạ xuân, gia súc và người cao tuổi, trẻ nhỏ.
| Mùa | Thời gian | Đặc trưng | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Xuân | Tháng 2 – 4 | Mưa phùn, nồm ẩm, lễ hội | Chống ẩm mốc, chú ý mưa khi đi lễ Đền Hùng |
| Hè | Tháng 5 – 8 | Nắng nóng, mưa rào, dông sét | Ngập úng, lũ sông, lũ quét vùng núi |
| Thu | Tháng 9 – 11 | Mưa giảm, trời hanh, mùa bưởi | Tháng 9 còn mưa lớn, lũ muộn |
| Đông | Tháng 12 – 1 | Rét, hanh khô rồi mưa phùn | Bảo vệ mạ, gia súc khi rét hại |
Thời điểm đẹp để du lịch Phú Thọ
- Khu di tích lịch sử Đền Hùng (Việt Trì): đông nhất vào dịp Giỗ Tổ. Thời tiết Phú Thọ dịp này thường ấm, có thể nắng gắt hoặc mưa rào bất chợt, nên mang ô và nước uống khi leo núi Nghĩa Lĩnh. Muốn yên tĩnh, có thể đi mùa thu.
- Vườn quốc gia Xuân Sơn (Tân Sơn): hợp đi vào mùa khô (khoảng tháng 10 – 4) khi đường rừng ít trơn; mùa mưa suối và thác nhiều nước nhưng đi lại vất vả, có nguy cơ lũ quét.
- Đồi chè Long Cốc (Tân Sơn): đẹp nhất vào sáng sớm có sương mù, thường gặp ở mùa thu, đông và xuân.
- Suối khoáng nóng Thanh Thuỷ: thích hợp nhất mùa đông và đầu xuân.
- Đầm Ao Châu (Hạ Hoà): đẹp vào mùa hè – thu khi nước đầy, cây xanh tốt.
Với khách thích thời tiết dễ chịu, khoảng tháng 10 đến đầu tháng 12 là lựa chọn tốt nhất: trời khô, nắng vừa, ít mưa. Khi đó thời tiết Phú Thọ thuận lợi cho cả những chuyến đi trong ngày từ Hà Nội lẫn hành trình kết hợp nhiều điểm như Đền Hùng – Thanh Thuỷ – Xuân Sơn. Mùa hè vẫn có thể đi, nhưng nên dồn hoạt động ngoài trời vào buổi sáng sớm và chiều muộn, tránh khung giờ trưa nắng gắt và các cơn dông chiều.
Kinh nghiệm theo dõi dự báo thời tiết Phú Thọ
Theo dõi cả mưa tại chỗ lẫn mưa thượng nguồn
Với vùng ven sông, nguy cơ ngập không chỉ đến từ mưa tại Phú Thọ mà còn từ mưa ở Lào Cai, Yên Bái, Tuyên Quang, Hà Giang hay Sơn La. Khi xem dự báo thời tiết Phú Thọ trong mùa mưa, hãy để ý thêm các tỉnh thượng nguồn và thông báo xả lũ của thuỷ điện.
Lịch mùa vụ và cây đặc sản
Phú Thọ nổi tiếng với chè (Thanh Sơn, Tân Sơn, Phù Ninh, Thanh Ba, Hạ Hoà), bưởi Đoan Hùng và lúa nước ven sông. Vụ xuân cần dự báo 10 ngày để tránh gieo cấy đúng đợt rét hại; vụ mùa cần chú ý mưa lớn có thể gây úng lúa mới cấy. Chè cho nhiều búp trong mùa mưa nhưng dễ bị sâu bệnh khi nồm ẩm – những ngày dự báo độ ẩm cao, trời âm u nên tăng cường thăm vườn.
Khi nào dùng dự báo theo giờ
Mưa dông mùa hè ở Phú Thọ thường đến nhanh trong một – hai giờ. Trước khi phơi nông sản, tổ chức sự kiện ngoài trời hay di chuyển xa, dự báo theo giờ giúp bạn chọn khung giờ an toàn. Nếu dự báo có xác suất mưa cao vào buổi chiều kèm gió mạnh, đó thường là dấu hiệu dông.
Chênh lệch giữa vùng núi và Việt Trì
Thời tiết Phú Thọ ở Tân Sơn, Thanh Sơn có thể lạnh hơn và mưa nhiều hơn Việt Trì, nhất là mùa đông và đầu mùa mưa. Nếu bạn đi Xuân Sơn hay Long Cốc, nên xem dự báo riêng cho khu vực đó.
Tên huyện, thị trong bài được giữ theo tên gọi quen thuộc để tiện tra cứu. Dữ liệu dự báo, chất lượng không khí và bảng khí hậu trên trang được cập nhật tự động từ hệ thống dự báo của Thời Tiết 247.