Mưa là gì? Các loại mưa ở Việt Nam: mưa rào, mưa phùn, mưa dông, mưa ngâu
Ban biên tập Thời Tiết 247 · Cập nhật · 6 phút đọc
Mưa là hiện tượng nước ở thể lỏng rơi từ mây xuống mặt đất khi các giọt nước trong mây lớn tới mức dòng khí không còn giữ được. Một giọt mưa thông thường có đường kính 0,5–5 mm, được tạo thành từ hàng triệu hạt mây li ti nhập lại. Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa nên tổng lượng mưa năm phổ biến 1.500–2.500 mm, nhiều nơi vượt 3.000 mm.
Nội dung chính
Mưa hình thành như thế nào?
Không khí chứa hơi nước. Khi một khối khí bị nâng lên cao, nó giãn nở và lạnh đi; đến độ cao mà nhiệt độ hạ xuống dưới điểm sương, hơi nước ngưng tụ trên các hạt bụi, muối biển li ti để thành mây. Các hạt mây va chạm, nhập vào nhau, hoặc (trong mây cao, lạnh) các tinh thể băng lớn dần rồi tan ra khi rơi xuống – đó là mưa. Có bốn cơ chế chính nâng không khí lên cao:
- Đối lưu nhiệt: mặt đất bị đốt nóng, khí nóng bốc lên tạo mây tích – sinh ra mưa rào, dông buổi chiều mùa hè.
- Địa hình: gió gặp núi bị đẩy lên, sườn đón gió mưa nhiều (ví dụ Bắc Quang – Hà Giang, Bạch Mã – Huế), sườn khuất gió khô nóng (gió Lào).
- Front, hội tụ: không khí lạnh đẩy khối khí nóng ẩm lên cao, hoặc dải hội tụ nhiệt đới – gây mưa diện rộng.
- Xoáy thuận: bão, áp thấp nhiệt đới hút và nâng khí ẩm mạnh, cho mưa rất lớn.
Các loại mưa thường gặp ở Việt Nam
| Loại mưa | Đặc điểm | Thời gian, nơi hay gặp |
|---|---|---|
| Mưa rào | Bắt đầu và tạnh đột ngột, cường độ thay đổi nhanh, thường ngắn | Mùa hè, chiều tối; miền Nam mùa mưa (tháng 5–11) |
| Mưa dông | Mưa rào kèm sấm sét, gió giật, có thể lốc, mưa đá | Tháng 4–9 ở Bắc Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ |
| Mưa phùn | Hạt rất nhỏ (<0,5 mm), dày, rơi chậm, lượng nhỏ nhưng kéo dài | Cuối đông – đầu xuân ở Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ |
| Mưa dầm | Mưa nhỏ đến vừa, liên tục nhiều giờ, nhiều ngày | Mùa mưa Trung Bộ (tháng 9–12), khi có không khí lạnh |
| Mưa ngâu | Mưa dầm dề, rả rích quanh tháng 7 âm lịch | Bắc Bộ, khoảng tháng 8 dương lịch |
| Mưa đá | Hạt băng rơi trong cơn dông mạnh | Miền núi phía Bắc, giao mùa xuân – hè |
| Mưa lớn diện rộng | Trên 50 mm/24 giờ ở nhiều tỉnh | Khi có bão, ATNĐ, không khí lạnh kết hợp nhiễu động |
Xem thêm: mưa đá là gì, nồm ẩm (thường đi kèm mưa phùn).
Mùa mưa ở ba miền khác nhau thế nào?
- Bắc Bộ: mùa mưa tháng 5–10, đỉnh tháng 7–8; mùa đông ít mưa nhưng nhiều mưa phùn.
- Trung Bộ: mùa mưa lệch về thu – đông, tháng 9–12, đỉnh tháng 10–11, thường gây lũ lụt; mùa hè khô nóng do gió Tây.
- Tây Nguyên và Nam Bộ: mùa mưa tháng 5–11, mùa khô tháng 12–4 gần như không mưa.
Bạn có thể xem lượng mưa trung bình từng tháng của mỗi tỉnh tại trang lượng mưa hoặc các trang “thời tiết tháng” của từng tỉnh.
Cách đọc lượng mưa và khả năng mưa trong bản tin
Lượng mưa (mm) là độ dày lớp nước mưa nếu không thấm, không chảy đi. 1 mm mưa tương đương 1 lít nước trên 1 m². Theo cách phân loại của ngành khí tượng Việt Nam trong 24 giờ:
| Lượng mưa 24 giờ | Mức độ |
|---|---|
| Dưới 16 mm | Mưa nhỏ |
| 16–50 mm | Mưa vừa |
| 51–100 mm | Mưa to |
| Trên 100 mm | Mưa rất to |
Khả năng mưa (%) là xác suất có mưa tại một điểm trong khoảng thời gian dự báo, không phải tỷ lệ diện tích hay thời gian mưa. “Khả năng mưa 60%” nghĩa là trong 10 tình huống thời tiết tương tự, khoảng 6 lần có mưa đo được tại điểm đó. Với mưa rào, dông mùa hè, mưa thường cục bộ: chỗ này mưa to, cách vài km vẫn khô ráo.
Mẹo thực tế
- Mùa hè, nếu khả năng mưa buổi chiều trên 50% và có cảnh báo dông, nên về nhà trước 16–17 giờ, tránh trú dưới cây to, biển quảng cáo.
- Mưa trên 50 mm trong vài giờ ở đô thị dễ gây ngập cục bộ – kiểm tra tuyến đường trước khi đi.
- Vùng núi sau 2–3 ngày mưa lớn liên tiếp có nguy cơ lũ quét, sạt lở đất, kể cả khi trời đã tạnh.
Câu hỏi thường gặp
Hôm nay có mưa không?
Xem trang hôm nay có mưa không để biết khả năng mưa từng giờ ở 63 tỉnh thành, hoặc mở trang thời tiết theo giờ của quận huyện bạn đang ở.
Mưa axit là gì, Việt Nam có không?
Mưa axit là mưa có độ pH thấp hơn 5,6 do khí SO₂, NOx từ đốt nhiên liệu hòa tan vào nước mưa. Một số khu công nghiệp, đô thị lớn từng ghi nhận các trận mưa có tính axit nhẹ, nhưng không phải hiện tượng phổ biến.
Vì sao mưa phùn kéo dài cả ngày mà lượng mưa rất ít?
Mưa phùn hình thành từ lớp mây tầng thấp, hạt rất nhỏ rơi chậm. Dù kéo dài nhiều giờ, tổng lượng thường chỉ 0,5–3 mm/ngày nhưng làm đường trơn, độ ẩm gần bão hòa.
