Thủy triều là gì? Triều cường, nước lớn, nước ròng ở Việt Nam
Ban biên tập Thời Tiết 247 · Cập nhật · 11 phút đọc
Thủy triều là hiện tượng mực nước biển dâng lên và hạ xuống theo chu kỳ, chủ yếu do lực hấp dẫn của Mặt Trăng và Mặt Trời tác động lên Trái Đất. Lúc nước dâng cao nhất gọi là nước lớn (triều lên, đỉnh triều); lúc nước rút thấp nhất gọi là nước ròng (triều xuống, chân triều). Khi đỉnh triều lên cao bất thường, gây ngập vùng ven biển và đô thị như TP.HCM, ta gọi là triều cường.
Nội dung chính
- Thủy triều hình thành như thế nào?
- Nước lớn, nước ròng, triều cường, triều kém là gì?
- Nhật triều và bán nhật triều khác nhau thế nào?
- Chế độ thủy triều ở các vùng biển Việt Nam
- Triều cường ở TP.HCM: vì sao ngày càng cao?
- Cách đọc bảng thủy triều đơn giản
- Ứng dụng của việc theo dõi thủy triều
- Câu hỏi thường gặp
- Một ngày có mấy lần thủy triều?
- Triều cường thường vào ngày nào âm lịch?
- Triều cường có phải sóng thần không?
- Nước ròng và nước kém có giống nhau không?
Thủy triều hình thành như thế nào?
Mặt Trăng hút mọi vật trên Trái Đất, nhưng lực hút này mạnh hơn ở phía gần Mặt Trăng và yếu hơn ở phía xa. Sự chênh lệch đó, gọi là lực tạo triều, kéo nước đại dương phình ra thành hai “bướu nước”: một ở phía hướng về Mặt Trăng, một ở phía đối diện.
Trái Đất tự quay quanh trục, nên mỗi điểm trên bờ biển lần lượt đi qua các bướu nước này, tạo ra nước lớn và nước ròng. Vì Mặt Trăng cũng chuyển động quanh Trái Đất, một ngày thủy triều dài khoảng 24 giờ 50 phút, nên giờ nước lớn mỗi ngày lùi muộn hơn khoảng 50 phút so với hôm trước.
Mặt Trời cũng tạo triều, nhưng lực tạo triều của Mặt Trời chỉ bằng khoảng một nửa của Mặt Trăng vì ở quá xa. Khi hai lực này cộng hưởng hoặc triệt tiêu nhau, biên độ triều thay đổi theo chu kỳ khoảng nửa tháng.
Nước lớn, nước ròng, triều cường, triều kém là gì?
| Thuật ngữ | Ý nghĩa |
|---|---|
| Nước lớn (đỉnh triều) | Thời điểm mực nước đạt cao nhất trong một chu kỳ triều |
| Nước ròng (chân triều) | Thời điểm mực nước xuống thấp nhất |
| Nước đứng | Khoảng ngắn quanh đỉnh hoặc chân triều, nước gần như không lên xuống |
| Biên độ triều | Chênh lệch giữa đỉnh triều và chân triều liền kề |
| Kỳ nước cường (triều cường) | Những ngày biên độ triều lớn nhất trong tháng, đỉnh triều lên cao |
| Kỳ nước kém (triều kém) | Những ngày biên độ triều nhỏ, nước lên xuống ít |
Ở Nam Bộ, người dân hay nói “con nước lớn”, “con nước ròng” và tính con nước theo ngày âm lịch để đi ghe, đánh bắt, lấy nước vào ruộng.
Nhật triều và bán nhật triều khác nhau thế nào?
- Nhật triều: mỗi ngày có một lần nước lớn và một lần nước ròng.
- Bán nhật triều: mỗi ngày có hai lần nước lớn và hai lần nước ròng, chu kỳ khoảng 12 giờ 25 phút.
- Triều hỗn hợp (không đều): có ngày một lần, có ngày hai lần nước lớn; hoặc hai lần nước lớn trong ngày cao thấp chênh nhau rõ rệt.
Chế độ triều tại mỗi nơi phụ thuộc hình dạng bờ biển, độ sâu và cộng hưởng của vịnh. Việt Nam là quốc gia hiếm có khi bờ biển chứa gần như đủ các loại chế độ triều.
Chế độ thủy triều ở các vùng biển Việt Nam
| Vùng biển | Chế độ triều | Biên độ kỳ nước cường (xấp xỉ) |
|---|---|---|
| Quảng Ninh – Hải Phòng (vịnh Bắc Bộ) | Nhật triều đều, điển hình bậc nhất thế giới | 3 – 4 m |
| Ninh Bình – Thanh Hóa – Hà Tĩnh | Nhật triều không đều | 2 – 3 m, giảm dần về phía Nam |
| Quảng Trị – Huế (khu vực cửa Thuận An) | Bán nhật triều | Rất nhỏ, khoảng 0,5 m |
| Đà Nẵng – Nam Trung Bộ | Chủ yếu nhật triều không đều | Khoảng 1 – 2 m |
| Vũng Tàu – cửa sông Mê Kông (biển Đông) | Bán nhật triều không đều | 3 – 4 m |
| Cà Mau – Hà Tiên (vịnh Thái Lan) | Nhật triều không đều | Khoảng 1 m |
Ví dụ thực tế: ở Quảng Ninh, mỗi ngày chỉ có một con nước, chênh lệch có thể tới 4 m – du khách đi thuyền vịnh Hạ Long hay tắm biển Bãi Cháy cần biết giờ nước lên. Ngược lại, ở Đà Nẵng biên độ triều nhỏ, mực nước biển thay đổi không nhiều trong ngày.
Muốn biết giờ nước lớn, nước ròng hôm nay tại cảng biển gần bạn, hãy xem trang lịch thủy triều với dự báo theo từng trạm.
Triều cường ở TP.HCM: vì sao ngày càng cao?
TP.HCM nằm ở hạ lưu sông Sài Gòn – Đồng Nai, chịu ảnh hưởng mạnh của chế độ bán nhật triều không đều từ biển Đông. Mỗi tháng có hai đợt triều cường, thường rơi vào vài ngày quanh mùng 1 và ngày rằm âm lịch.
Triều cường lớn nhất năm thường xuất hiện từ khoảng tháng 9 đến tháng 12 dương lịch, khi kết hợp nhiều yếu tố:
- Thiên văn: vị trí Mặt Trăng, Mặt Trời thuận lợi tạo triều lớn.
- Gió mùa Đông Bắc mạnh đẩy nước biển dồn vào bờ.
- Lũ thượng nguồn sông Mê Kông, sông Đồng Nai và mưa lớn tại chỗ cản trở thoát nước.
- Sụt lún đất và đô thị hóa làm vùng trũng thấp hơn, cộng với nước biển dâng do biến đổi khí hậu.
Tại trạm Phú An (sông Sài Gòn), mức báo động 3 là 1,60 m. Gần đây nhất, tối 22/10/2025, đỉnh triều tại Phú An đạt 1,62 m và tại Nhà Bè 1,63 m, vượt báo động 3, gây ngập nhiều tuyến đường ven sông. Cùng đợt này, Cần Thơ cũng ghi nhận mực nước rất cao.
Người dân TP.HCM nên theo dõi lịch triều và dự báo thời tiết TP.HCM trong mùa triều cường, tránh di chuyển qua vùng trũng vào khung giờ đỉnh triều (thường chiều tối), và kê cao đồ đạc khi có cảnh báo.
Cách đọc bảng thủy triều đơn giản
Bảng thủy triều (lịch triều) thường cho biết giờ và độ cao của từng lần nước lớn, nước ròng trong ngày tại một trạm cụ thể. Khi đọc, cần chú ý:
- Đúng trạm: giờ triều ở Hòn Dấu (Hải Phòng) khác hẳn Vũng Tàu hay Rạch Giá. Chọn trạm gần nơi bạn ở nhất.
- Mốc độ cao: độ cao mực nước có thể tính theo “số 0 hải đồ” hoặc theo “hệ cao độ quốc gia”, nên con số giữa các nguồn có thể chênh nhau. Hãy so sánh trong cùng một nguồn.
- Yếu tố thời tiết: lịch triều chỉ tính theo thiên văn. Gió mạnh thổi vào bờ, bão, lũ thượng nguồn có thể làm mực nước thực tế cao hơn dự tính từ vài chục cm trở lên.
- Ngày âm lịch: ở Nam Bộ, đối chiếu với ngày âm lịch giúp nhanh chóng đoán được đang ở kỳ nước cường hay nước kém.
Ứng dụng của việc theo dõi thủy triều
- Đánh bắt, nuôi trồng thủy sản: ra khơi, thu hoạch, lấy nước vào ao theo con nước.
- Giao thông thủy: tàu lớn ra vào cảng, qua luồng cạn cần nước lớn.
- Nông nghiệp đồng bằng: lấy nước ngọt, đóng mở cống chống mặn theo giờ triều.
- Du lịch: đi bộ ra đảo khi nước ròng (như các cồn cát, bãi đá), tắm biển an toàn, chụp ảnh bãi đá rêu.
- Phòng chống thiên tai: khi bão đổ bộ trùng giờ triều cường, nước dâng do bão cộng đỉnh triều gây ngập sâu ven biển. Theo dõi chuyên mục tin bão để nắm thời điểm nguy hiểm.
Lưu ý an toàn: khi đi bộ ra bãi, cồn cát lúc nước ròng, hãy nắm chắc giờ nước lên. Ở vùng nhật triều như vịnh Bắc Bộ, nước có thể lên nhanh và cô lập người trên bãi.
Câu hỏi thường gặp
Một ngày có mấy lần thủy triều?
Tùy vùng biển. Ở vùng nhật triều như Quảng Ninh, Hải Phòng, mỗi ngày có một lần nước lớn, một lần nước ròng. Ở vùng bán nhật triều như Vũng Tàu, mỗi ngày có hai lần nước lớn, hai lần nước ròng.
Triều cường thường vào ngày nào âm lịch?
Ở TP.HCM và Nam Bộ, triều cường thường xuất hiện vài ngày quanh mùng 1 và rằm âm lịch. Ở vịnh Bắc Bộ, kỳ nước cường phụ thuộc chủ yếu vào độ xích vĩ của Mặt Trăng nên không trùng hẳn với mùng 1 và rằm.
Triều cường có phải sóng thần không?
Không. Triều cường là hiện tượng thủy triều lên cao theo chu kỳ thiên văn, có thể dự báo chính xác trước nhiều tháng. Sóng thần do động đất, núi lửa hoặc sạt lở dưới đáy biển gây ra – đọc thêm bài động đất ở Việt Nam.
Nước ròng và nước kém có giống nhau không?
Không. Nước ròng là thời điểm mực nước thấp nhất trong một chu kỳ ngày; còn nước kém là những ngày trong tháng có biên độ triều nhỏ nhất.
Nguồn tham khảo: Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (mục Hải văn); Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Bộ; NOAA – tài liệu giáo dục về thủy triều.
