Cấp bão là gì? Thang cấp gió, mắt bão và cách đọc tin bão
Ban biên tập Thời Tiết 247 · Cập nhật · 11 phút đọc
Cấp bão là mức sức gió mạnh nhất ở vùng gần tâm bão, tính theo thang cấp gió Beaufort. Ở Việt Nam, xoáy thuận nhiệt đới có gió từ cấp 8 trở lên được gọi là bão; từ cấp 10–11 là bão mạnh, cấp 12–15 là bão rất mạnh và từ cấp 16 trở lên là siêu bão. Cấp bão càng cao, gió càng mạnh và sức tàn phá càng lớn.
Nội dung chính
- Thang cấp gió từ cấp 6 đến cấp 17
- Bão mạnh, bão rất mạnh, siêu bão theo quy định Việt Nam
- Mắt bão là gì và vì sao nguy hiểm?
- Cấp độ rủi ro thiên tai do bão là gì?
- Các loại tin bão và tần suất phát tin
- Cách đọc một bản tin bão cho đúng
- Hiểu đúng bản đồ dự báo đường đi
- Chú ý gió giật và nước dâng
- Mưa trong bão: đừng chỉ nhìn cấp gió
- Câu hỏi thường gặp
- Bão cấp 12 mạnh cỡ nào?
- Siêu bão là bão cấp mấy?
- “Giật cấp 14” nghĩa là gì?
- Bão được đánh số thế nào?
- Cấp độ rủi ro thiên tai do bão cao nhất là cấp mấy?
Tuy vậy, cấp bão chỉ là một phần của bức tranh. Để đánh giá đúng nguy cơ, bạn cần đọc thêm vị trí, hướng đi, phạm vi gió mạnh, mưa, nước dâng và cấp độ rủi ro thiên tai trong bản tin.
Thang cấp gió từ cấp 6 đến cấp 17
Thang Beaufort nguyên bản có 13 cấp (0–12). Việt Nam và một số nước châu Á dùng thang mở rộng đến cấp 17 để mô tả chính xác hơn các cơn bão mạnh. Bảng dưới đây là phần thang thường dùng trong tin áp thấp nhiệt đới và tin bão:
| Cấp gió | Tốc độ (m/s) | Tốc độ (km/h) | Phân loại | Mức độ tác động |
|---|---|---|---|---|
| 6 | 10,8–13,8 | 39–49 | Áp thấp nhiệt đới | Cây lớn lay động, biển động |
| 7 | 13,9–17,1 | 50–61 | Đi ngược gió khó, tàu thuyền rất nguy hiểm | |
| 8 | 17,2–20,7 | 62–74 | Bão | Gãy cành cây, tốc mái nhà nhẹ |
| 9 | 20,8–24,4 | 75–88 | Cây cối đổ, nhà cửa hư hại nhẹ | |
| 10 | 24,5–28,4 | 89–102 | Bão mạnh | Cây cối bật gốc, nhà cửa hư hại nặng |
| 11 | 28,5–32,6 | 103–117 | Sức phá hoại lớn | |
| 12 | 32,7–36,9 | 118–133 | Bão rất mạnh | Sức phá hoại rất lớn, sóng biển cực kỳ mạnh |
| 13 | 37,0–41,4 | 134–149 | ||
| 14 | 41,5–46,1 | 150–166 | ||
| 15 | 46,2–50,9 | 167–183 | ||
| 16 | 51,0–56,0 | 184–201 | Siêu bão | Sức phá hoại cực kỳ lớn, tàn phá nghiêm trọng |
| 17 | 56,1–61,2 | 202–220 |
Trường hợp gió vượt cấp 17, bản tin thường ghi “trên cấp 17”. Nếu bạn chưa rõ sự khác nhau giữa vùng áp thấp, áp thấp nhiệt đới và bão, hãy đọc trước bài áp thấp nhiệt đới là gì.
Bão mạnh, bão rất mạnh, siêu bão theo quy định Việt Nam
Theo Quyết định 18/2021/QĐ-TTg quy định về dự báo, cảnh báo, truyền tin thiên tai và cấp độ rủi ro thiên tai, bão được phân loại như sau:
- Bão: sức gió mạnh nhất từ cấp 8 đến cấp 9.
- Bão mạnh: sức gió mạnh nhất từ cấp 10 đến cấp 11.
- Bão rất mạnh: sức gió mạnh nhất từ cấp 12 đến cấp 15.
- Siêu bão: sức gió mạnh nhất từ cấp 16 trở lên.
Cách gọi này khác với một số hệ thống quốc tế. Ví dụ, Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) của Mỹ dùng khái niệm “super typhoon” với ngưỡng gió riêng, còn Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) chia theo cấp khác. Vì vậy, cùng một cơn bão có thể được các cơ quan gọi bằng tên cấp khác nhau. Khi theo dõi bão ảnh hưởng tới Việt Nam, hãy ưu tiên thông tin từ cơ quan khí tượng thủy văn trong nước.
Ví dụ gần đây: bão số 3 (Yagi) năm 2024 từng đạt cường độ siêu bão khi hoạt động trên Biển Đông, sau đó đổ bộ vào khu vực Quảng Ninh – Hải Phòng ngày 7/9/2024, gây thiệt hại nặng nề cho nhiều tỉnh miền Bắc.
Mắt bão là gì và vì sao nguy hiểm?
Mắt bão là vùng trung tâm của cơn bão mạnh, nơi không khí giáng xuống nên trời tương đối quang, gió yếu, có khi gần như lặng. Đường kính mắt bão thường vài chục km, tùy từng cơn.
Bao quanh mắt bão là thành mắt bão (tường mây), nơi có gió mạnh nhất và mưa dữ dội nhất. Cấu trúc một cơn bão mạnh thường gồm:
- Mắt bão: gió yếu, ít mây.
- Thành mắt bão: gió mạnh nhất, mưa rất to.
- Các dải mây xoắn: mưa từng đợt, gió giật mạnh xen kẽ.
- Vùng rìa: gió tăng dần, mưa rào, dông.
Nguy hiểm thường gặp: khi mắt bão đi qua, gió đột ngột lặng khiến nhiều người tưởng bão đã tan và ra ngoài. Chỉ sau ít phút đến khoảng một giờ, phía bên kia thành mắt bão ập tới với gió cực mạnh và đổi hướng ngược lại.
Lời khuyên: chỉ rời nơi trú ẩn khi chính quyền thông báo bão đã đi qua hoàn toàn.
Cấp độ rủi ro thiên tai do bão là gì?
Ngoài cấp gió, bản tin bão của Việt Nam còn nêu cấp độ rủi ro thiên tai. Hệ thống này có 5 cấp, từ cấp 1 (rủi ro nhỏ) đến cấp 5 (thảm họa). Với áp thấp nhiệt đới và bão, rủi ro thường được xác định từ cấp 3 trở lên.
Cấp độ rủi ro không chỉ dựa vào sức gió mà còn dựa vào khu vực chịu ảnh hưởng: trên biển xa, vùng biển ven bờ hay đất liền. Cùng một cơn bão cấp 12, rủi ro trên vùng biển khơi sẽ khác với khi đổ bộ vào khu dân cư ven biển.
| Cấp độ rủi ro | Ý nghĩa | Gợi ý hành động của người dân |
|---|---|---|
| Cấp 3 | Rủi ro lớn | Theo dõi sát tin, gia cố nhà cửa, tàu thuyền tránh vùng nguy hiểm |
| Cấp 4 | Rủi ro rất lớn | Chuẩn bị sơ tán theo hướng dẫn, dự trữ nhu yếu phẩm |
| Cấp 5 | Thảm họa | Sơ tán khẩn cấp, tuyệt đối tuân thủ chỉ đạo của chính quyền |
Ngưỡng cụ thể cho từng cấp độ được quy định chi tiết trong văn bản pháp luật và có thể được điều chỉnh. Khi có bão, hãy đọc cấp độ rủi ro ghi trực tiếp trong bản tin chính thức.
Các loại tin bão và tần suất phát tin
Khi một cơn bão hình thành hoặc tiến gần, cơ quan khí tượng thủy văn phát các loại bản tin theo mức độ đe dọa:
- Tin bão gần Biển Đông: bão đang ở phía ngoài nhưng có khả năng đi vào Biển Đông.
- Tin bão trên Biển Đông: bão đã vào Biển Đông nhưng chưa ảnh hưởng trực tiếp đất liền trong thời gian gần.
- Tin bão khẩn cấp: bão có khả năng ảnh hưởng trực tiếp tới vùng ven biển và đất liền nước ta. Tần suất phát tin dày hơn.
- Tin cuối cùng về cơn bão: bão đã tan hoặc không còn ảnh hưởng.
Áp thấp nhiệt đới cũng có các loại tin tương tự. Bạn có thể theo dõi cập nhật tập trung tại trang tin bão mới nhất.
Cách đọc một bản tin bão cho đúng
Một bản tin bão điển hình có nhiều thông số. Hãy đọc theo thứ tự sau:
- Vị trí tâm bão: kinh độ, vĩ độ và khoảng cách tới một điểm quen thuộc (ví dụ cách đảo, cách bờ biển bao nhiêu km).
- Cường độ hiện tại: “sức gió mạnh nhất vùng gần tâm bão mạnh cấp 11 (103–117 km/h), giật cấp 14”.
- Hướng và tốc độ di chuyển: ví dụ “di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc, mỗi giờ đi được 15–20 km”. Tốc độ này giúp ước tính thời gian bão tới.
- Dự báo 24–72 giờ: vị trí, cường độ dự kiến; cho biết bão mạnh thêm hay suy yếu.
- Vùng nguy hiểm: phạm vi trên biển mà tàu thuyền cần tránh, thường có kèm cấp độ rủi ro.
- Ảnh hưởng: gió mạnh trên đất liền, mưa lớn, nước dâng do bão, sóng cao.
Hiểu đúng bản đồ dự báo đường đi
Bản đồ thường có đường nối các vị trí dự báo và một vùng hình nón mở rộng dần. Vùng nón thể hiện độ bất định: càng xa thời điểm hiện tại, sai số càng lớn. Tâm bão có thể đi bất kỳ đâu trong vùng này, và tác động (gió mạnh, mưa) còn lan rộng hơn cả vùng nón.
Chú ý gió giật và nước dâng
Gió giật thường cao hơn gió trung bình 2–3 cấp. Nhiều hư hại nhà cửa đến từ gió giật. Ở vùng ven biển, nước dâng do bão kết hợp triều cường có thể gây ngập sâu; hãy kiểm tra lịch thủy triều khi bão dự kiến đổ bộ vào thời điểm triều cao.
Mưa trong bão: đừng chỉ nhìn cấp gió
Bão không chỉ có gió. Lượng mưa do bão và hoàn lưu sau bão có thể gây lũ lớn, lũ quét, sạt lở ở vùng núi cách tâm bão hàng trăm km. Những cơn bão yếu, di chuyển chậm hoặc kết hợp với gió mùa đông bắc có thể gây mưa cực lớn ở miền Trung.
Khi nghe tin bão, hãy xem đồng thời dự báo thời tiết ngày mai ở nơi bạn sống để biết lượng mưa và gió dự kiến.
Câu hỏi thường gặp
Bão cấp 12 mạnh cỡ nào?
Bão cấp 12 có sức gió 118–133 km/h, thuộc nhóm bão rất mạnh. Gió này có thể làm đổ cây lớn, tốc mái, hư hại nặng nhà cửa và gây sóng biển rất lớn.
Siêu bão là bão cấp mấy?
Theo quy định Việt Nam, siêu bão là bão có sức gió mạnh nhất vùng gần tâm từ cấp 16 trở lên, tức từ khoảng 184 km/h.
“Giật cấp 14” nghĩa là gì?
Là những cơn gió tức thời đạt sức mạnh cấp 14 (150–166 km/h), dù gió trung bình có thể thấp hơn. Gió giật gây nhiều thiệt hại về nhà cửa, cây cối.
Bão được đánh số thế nào?
Bão hoạt động trên Biển Đông được Việt Nam đánh số theo thứ tự xuất hiện trong năm (bão số 1, số 2…), bên cạnh tên quốc tế do Ủy ban Bão quốc tế đặt.
Cấp độ rủi ro thiên tai do bão cao nhất là cấp mấy?
Cấp 5 — mức thảm họa. Khi có cảnh báo ở mức này, người dân cần tuyệt đối tuân thủ chỉ đạo sơ tán.
Nguồn tham khảo: Quyết định 18/2021/QĐ-TTg; Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia (nchmf.gov.vn); Tổ chức Khí tượng Thế giới (wmo.int).
